WANNEER DE EMOTIONELE EMMER OVERLOOPT

Voor veel mensen is het een raadsel waarom juist zij last krijgen van psychische problemen. ‘Er zijn andere mensen die hetzelfde meemaken en geen last krijgen van psychische problemen’. Dit komt doordat niet één bepaalde gebeurtenis ten grondslag ligt aan de ontwikkeling ervan, maar een reeks aan gebeurtenissen. Het gaat om gebeurtenissen die een impact op jou hebben gehad. Hoe dit werkt, leg ik je uit in deze blog.

Psychische problemen ontstaan door verschillende impactvolle gebeurtenissen gedurende ons leven. Doordat deze gebeurtenissen vaak niet volledig cognitief en gevoelsmatig verwerkt worden, slaat ons lichaam ze onverwerkt op. Wanneer dit bij meerdere gebeurtenissen het geval is, stapelen deze onverwerkte gebeurtenissen zich op. Echter zit er een maximum aan hoeveel gebeurtenissen er opgeslagen kunnen worden. Als je over deze grens heengaat, ontstaan er psychische problemen. 

Psycholoog Geldrop - Feel It 2 - Coping strategieën - Invloed gebeurtenissen
Klik op afbeelding om te vergroten

Niet één, maar heel veel gebeurtenissen

Zoals in de inleiding beschreven staat, is het vaak niet één gebeurtenis die ervoor zorgt dat er psychische problemen ontstaan. Het is namelijk een opeenstapeling van verschillende gebeurtenissen die je gedurende je leven meemaakt. Het gaat om gebeurtenissen die jou als persoon raken. Deze gebeurtenissen kunnen al vroeg in je jeugd plaats hebben gevonden. En het gaat dan niet alleen om grote gebeurtenissen zoals het overlijden van een belangrijk persoon of een scheiding van de ouders, maar ook om gebeurtenissen die je minder goed bijblijven. Denk hierbij aan gekleineerd worden door een leraar of wanneer kinderen structureel niet met je hebben willen spelen op de kleuterschool. Dit zijn gebeurtenissen die je veel minder bewust bij blijven, maar die een enorme invloed hebben op jou als persoon.

Hierboven zijn een aantal gebeurtenissen beschreven die van grote invloed kunnen zijn op jouw leven. Maar naast dat ze op dat moment van grote invloed zijn, kunnen ze ook een grote invloed houden voor de rest van je leven. Denk bijvoorbeeld aan gepest worden op de middelbare school, een vriend of vriendin die vreemdgaat als je twintiger bent, enz. Wanneer deze gebeurtenissen niet verwerkt worden, dan worden deze onverwerkte gebeurtenis opgeslagen in jouw geheugen. Dit wordt vaak ‘het wegstoppen van gevoelens en emoties’ genoemd. En hoewel wij veel gevoelens en emoties weg kunnen stoppen, zit er wel een grens aan. Wanneer deze grens bereikt is, is wegstoppen niet meer mogelijk en komen de gevoelens en emoties op de meest onverwachte momenten naar boven. Bij de ene uit zich dit bijvoorbeeld in de vorm van angsten, bij de ander in de vorm van neerslachtigheid en verdriet en bij weer een ander in boosheid.

Hoe ga je om met gebeurtenissen

Hoe groot de invloed is die gebeurtenissen hebben op jou als persoon, is afhankelijk van hoe jij met gebeurtenissen omgaat. In de psychologie wordt dit ‘coping’ genoemd. En vaak vragen verschillende gebeurtenissen om een andere strategie: de coping strategie. Wanneer bijvoorbeeld een dierbare overleden is kies je ervoor om samen met familie of vrienden over het verlies te praten. Is daarentegen je vriend of vriendin vreemdgegaan, dan kies je er misschien eerder voor om boos te worden op degene waar je vriend of vriendin mee vreemd is gegaan. Op deze manier heb je voor verschillende situaties verschillende coping strategieën.  

Het overgrote deel van de coping strategieën die jij gebruikt, heb je geleerd van je ouders. Wanneer je als gezin iets heftigs meemaakt, dan kijk jij als klein kind hoe jouw ouders omgaan met de situatie. Daarbij kijk je naar wat voor gedrag ze vertonen om de impact van de situatie te verkleinen. En het gedrag wat je ouders vertonen, ga jij overnemen en toepassen wanneer jij in een soortgelijke situatie komt. Dit is ook vaak de reden dat bepaalde emoties in bepaalde gezinnen veel voorkomen. Wanneer de vader bijvoorbeeld agressief wordt wanneer iets niet naar zijn zin gaat, dan leert het kind agressief te worden wanneer het zijn zin niet krijgt. Een ander voorbeeld is wanneer er geen aandacht besteed wordt aan impactvolle situaties. Het kind leert dat dat je het beste met dit soort situaties om kan gaan door gewoon maar door te gaan.

Grootste gevoeligheid vroeg in het leven

Zoals hierboven staat beschreven leren wij vooral van onze ouders hoe wij om moeten gaan met stressvolle situaties. Dit betekent dat wanneer je geboren wordt, je geen coping strategieën hebt. Wanneer je vroeg in je leven een impactvolle situatie of gebeurtenis meemaakt, dan kan je niets doen om de impact te beperken. Alles komt dus volledig binnen. Daarnaast kan je deze ook niet verwerken omdat je nog niet geleerd hebt hoe je dat moet doen. Hierdoor blijven deze gebeurtenissen een zeer grote rol spelen in jouw leven.

Naarmate je ouder wordt, groeit het aantal coping strategieën die je hebt. Doordat je meerder impactvolle situaties meemaakt, zie je hoe verschillende mensen ermee omgaan. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat er op school iets gebeurt en je ziet hoe andere kinderen met die situatie omgaan. Zo gebeurt dit ook bij andere mensen in de omgeving.  

Verschillende leeftijden, verschillende invloeden

Niet alleen verschilt de gevoeligheid voor impactvolle situaties per leeftijd, maar ook de zaken die het meest invloed hebben.

Van 0 – 12 jaar

Vanaf onze geboorte tot de leeftijd van ongeveer 12 jaar zijn wij nog zeer gebonden aan het gezin van herkomst. Situaties die binnen het gezin plaatsvinden zoals tijdens de opvoeding of een ouder die depressief is, hebben in die leeftijdscategorie een zeer grote impact. Onze wereld bestaat in die leeftijd uit ons gezin. Wanneer daar iets gebeurt dan heeft dit enorme impact. Dit wil overigens niet zeggen dat ze op latere leeftijd geen impact meer hebben. Maar wanneer je als kind de leeftijd van ongeveer 12 jaar gepasseerd bent, ben je meer bezig met jezelf te ontwikkelen en een sociaal leven op te starten. Hierdoor hebben impactvolle situaties binnen het gezin minder invloed.

Naast het gezin staat school op een tweede plaats als het gaat om de invloed van impactvolle situaties. Wanneer je een leraar hebt die neerbuigend naar jou deed toen je in groep 4 zat of continu zei dat je te dom was voor school, dan heeft dat grote impact op jou. Ook deze situaties kunnen een grote impact hebben waar je gedurende je hele leven last van hebt.

Op de laatste plaats komt vriendschap te staan. In de leeftijd van geboorte tot 12 jaar is de focus van kinderen nog niet erg gericht op sociale interactie en de omgang met elkaar. Daarom zijn er weinig situaties die op die leeftijd een blijvende impact achterlaten. Wanneer een kind in die leeftijdscategorie bijvoorbeeld gepest wordt dan kan dat natuurlijk wel een blijvende indruk achterlaten.

12 – 24 jaar

Binnen deze leeftijdscategorie ga jij je als kind loskoppelen van het gezin van herkomst en ga je meer een ‘sociale zelf’ ontwikkelen. Je bent tussen deze leeftijden daarom ook veel bezig met het ontdekken van vriendschappen, hoe je sociaal functioneert en hoe anderen leeftijdsgenootjes tegen je aankijken. Hierdoor hebben impactvolle situaties binnen vriendschappen een zeer grote en vaak blijvende invloed. Bij impactvolle situaties kan je bijvoorbeeld denken aan het buitengesloten worden, het altijd als laatste gekozen worden wanneer groepjes gevormd werden of dat je voor de gek werd gehouden omdat je er anders uitzag.

Het gezin van herkomst speelt nog wel een rol maar een veel minder prominente rol. Dit heeft ermee te maken dat kinderen zich voor een groot deel loskoppelen van het gezin van herkomst. Dit gebeurt vooral in de pubertijd. Doordat de betrokkenheid van het kind bij het gezin vanaf die leeftijd minder wordt, hebben impactvolle situaties minder invloed op het kind. Daarnaast staat het kind meer op eigen benen waardoor het de situatie thuis kan ontvluchten door naar vriendjes of vriendinnetjes te gaan.

Op de laatste plaats staat de invloed van school. Wanneer je als kind naar de middelbare school gaat dan neemt de invloed van impactvolle situaties op school enorm af. Waar een leraar op de lagere school nog heel veel invloed had op jou als kind, is deze invloed op de middelbare school zeer beperkt.

24 – 30 jaar

In deze leeftijdscategorie staat werk op de eerste plaats. Het is geheel nieuw om een serieuze baan te krijgen waar bepaalde verantwoordelijkheden bij horen. Impactvolle situaties op het werk kunnen daarom van grote invloed zijn. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een leidinggevende die continue kritiek heeft op je werk of collega’s die je niet serieus nemen omdat je net van school afkomt. Deze situaties kunnen een blijvende invloed achterlaten.

Op een dichte tweede plaats staat vriendschap. Maar waar het in de leeftijdscategorie van 12 – 24 jaar vooral het zoeken is naar je sociale zelf, is het in deze leeftijdscategorie vooral het bestendigen ervan. De vriendschappen zijn in deze leeftijdscategorie meer diepgaand. Hierdoor hebben impactvolle situaties meer persoonlijke invloed. Je kan bij impactvolle situaties denken aan vriendinnen die achter je rug om praten, of je vriend die vreemdgaat met je beste vriendin.

Ook het gezin heeft weer een grote invloed op deze leeftijd. Waar je in de pubertijd je los hebt ‘gevochten’ van het gezin van herkomst, zoeken veel kinderen in de leeftijd tussen de 24 en de 30 weer meer toenadering. De verbintenis met het gezin van herkomst blijft bij nagenoeg iedereen bestaan waardoor impactvolle situaties altijd hun invloed blijven hebben.

Van vorming, naar zoektocht naar uitvoering

De leeftijdscategorieën van 0-12 en van 12- 24 zijn de belangrijkste leeftijdscategorieën voor de vorming van jou als persoon. In de leeftijd van 0-12 word je gevormd door je ouders door middel van je opvoeding maar ook door de impactvolle gebeurtenissen die je in die leeftijdscategorie meemaakt. In deze periode wordt dus voor het grootste deel je persoonlijkheid ontwikkeld. Daarna staat in de leeftijdscategorie van 12-24 jaar de ontwikkeling van je sociale zelf centraal.

Vanaf ongeveer de leeftijd van 24 jaar heb je genoeg dingen meegemaakt op persoonlijk en sociaal vlak dat je vanaf die leeftijd op zoek gaat naar ‘wie ben ik’. Alles wat je in de voorgaande jaren hebt meegemaakt zorgt er dan voor dat je een ‘IK’ gaat ontwikkelen die op een bepaalde manier in de maatschappij staat, een bepaalde mening over dingen heeft en bepaalde voorkeuren heeft. Daarnaast staat deze leeftijdscategorie ook in het teken van de ontwikkeling van jezelf als ‘werknemer’.

Vanaf ongeveer de leeftijd van 30 jaar is de IK ontwikkeld en is dat de IK waarmee je de wereld tegemoet treedt met de normen en waarden die bij je horen en de principes waar je aan vasthoudt.

Conclusie

Impactvolle situaties hebben op verschillende leeftijden een verschillende invloed op jou als persoon. Hierdoor is de kans groot dat jouw emotionele emmer al op jonge leeftijd voor een groot deel gevuld is. Dit omdat je op dat moment nog niet geleerd had hoe je je af kon sluiten van deze situaties. Daarnaast wist je naderhand ook niet hoe je deze situaties moest verwerken. En wanneer deze situaties niet op zowel cognitief niveau als gevoelsniveau verwerkt worden, komen deze in jouw emotionele emmer. En eens is die emmer vol, en dan ga je psychische problemen ervaren. Wil je volledig van je psychische problemen af, dan zal je alle emoties die in de emmer opgeslagen liggen, moeten verwerken zodat de emmer weer leegloopt.

Psycholoog Geldrop - Feel It 2 - Gerard Furnee - Blog1
Gerard Furnee
1 oktober 2020