Eerste hulp bij paniekaanvallen: Herkennen, Stoppen en Voorkomen!

Psycholoog-Geldrop-Feel-it-2-Gerard-Furnee2

Geschreven door

Psycholoog Gerard Furnée MSc

Paniekaanvallen komen veel voor. Het overgrote deel van de mensen krijgt er maar een en daarna nooit meer. Maar wat als je regelmatig paniekaanvallen hebt? Dan wil je graag weten of je niet gek aan het worden bent. In deze blog gaan we in op de kenmerken van paniekaanvallen en krijg je tips voor wat je kan doen als je een paniekaanval hebt. Maar er zijn ook dingen die de mensen in je omgeving kunnen doen om je uit de paniekaanval te krijgen. Kortom een eerste hulp gids bij paniekaanvallen!

 

Hoelang duurt een paniekaanval?

Als je midden in een paniekaanval zit wil je weten hoelang dat overweldigende paniekgevoel gaat duren. Hier het korte antwoord:

  • Een paniekaanval duurt tussen de 5 en 20 minuten waarbij de piek ligt op 10 minuten

 

Maar wij weten dat wanneer je een paniekaanval hebt, deze een eeuwigheid lijkt te duren. Na verloop van tijd ebt het gevoel van de paniekaanval weg. Maar dit betekent niet dat je je weer normaal voelt. Een paniekaanval is enorm uitputtend. Je bent continu aan het vechten tegen het intenser worden van het gevoel. Je zet je volledig schrap door je spieren volledig aan te spannen in de hoop dat je de controle niet totaal verliest.

 

Grafiek die het verloop van een paniekaanval laat zien: de escalatie, de piek rond de 10 minuten en de natuurlijke afzwakking (herstelfase). Toont aan dat paniek altijd weer zakt.

Paniekaanval stoppen in enkele minuten

Er is een manier om je paniekaanval een stuk korter te laten duren. Maar dit vraagt heel veel moed en durf. Wij merken namelijk bij ons in de praktijk dat wanneer je de paniekaanval toe durft te laten en de controle over laat nemen, de paniekaanval maximaal een aantal minuten duurt. Het verzetten tegen de paniek is juist hetgeen wat de aanval in stand houdt. Door de paniek te leren accepteren doorbreek je de cirkel van angst en vooral ook de angst voor de angst. Hierdoor komt het zenuwstelsel tot rust waardoor het lichaam uit de vecht-en-vlucht-modus komt.

 

Paniekaanval stoppen

Hierboven hebben we een manier beschreven om je paniekaanval te laten stoppen. Echter weten wij dat dit in de praktijk nagenoeg niet te doen is zonder professionele begeleiding. Wanneer je in een aanval zit, is het eerste wat belangrijk is om te erkennen dat je er een hebt. Zeg bijvoorbeeld tegen jezelf “ik heb nu een paniekaanval. Het is heel naar, maar het is niet gevaarlijk en gaat weer voorbij”. Wanneer je dit doet zorgt het in ieder geval voor meer acceptatie wat maakt dat je minder ertegen in verzet gaat.

Bij Feel It 2 raden we onze cliënten aan om te focussen op de ademhaling. Bij een paniekaanval ga je hoog op je borst ademen wat er juist voor zorgt dat je hart sneller gaat kloppen, je licht in je hoofd wordt en kortademig. Probeer je ademhaling van hoog op je borst naar diep in je buik te brengen. Door je goed te focussen op die diepe ademhaling, gaat het lichaam zich meer ontspannen en neemt de paniek af. Daarbij geeft het ook een gevoel dat je controle uit kan oefenen op je paniek! Verder in deze blog geven we je nog meer tips om je paniekaanval te stoppen.

 

Paniekaanvallen herkennen

Om te kunnen zeggen “ik heb een paniekaanval” is het belangrijk dat je weet hoe je een paniekaanval kan herkennen. In de basis is het een intens en overweldigend gevoel dat de volledige controle overneemt. Onze cliënten beschrijven dat het vaak begint met een gevoel al niet helemaal jezelf meer te zijn. Daarna komt er een bepaald gevoel (denk aan een kriebel op je hoofd of rillingen over je rug of in je benen). Vanuit daar komt dat intense en overweldigende gevoel ineens over je heen. Wanneer dit gebeurt is de kans groot dat je de volgende fysieke symptomen ervaart:

  • Hartkloppingen of een versnelde hartslag
  • Zweten, trillen of beven
  • Gevoel van ademnood of verstikking
  • Pijn of druk op de borst (wordt vaak verward met een hartaanval)
  • Misselijkheid of maagklachten
  • Duizeligheid, licht in het hoofd of flauwvallen

 

Maar vaak worden de psychische symptomen als veel intenser ervaren dan de fysieke symptomen. Je kan daarbij denken aan:

  • Derealisatie (het gevoel dat de omgeving niet echt is
  • Depersonalisatie (het gevoel buiten jezelf te treden)
  • Angst om de volledige controle te verliezen of ‘gek’ te worden
  • Angst om dood te gaan

 

Schema van de vicieuze cirkel van een paniekaanval. Laat zien hoe 'angst voor de angst' ontstaat door de wisselwerking tussen catastrofale gedachten en lichamelijke symptomen.

 

Paniekaanvallen voorkomen

Wanneer je last hebt van paniek, wil je het liefst paniekaanvallen voorkomen. Echter is dit heel moeilijk. Dit heeft ermee te maken dat paniek veroorzaakt wordt door een overprikkeld zenuwstelsel als gevolg van veel stress of een burn-out. Er zijn wel een aantal manieren die wij vaak aan onze cliënten aanraden en die vaak een positief effect hebben en een paniekaanval in bepaalde gevallen kan voorkomen. Het is echter geen wondermiddel dat elke paniekaanval kan voorkomen. Hierbij wat je kan doen:

Gestructureerd en gezond leven

Wil je een paniekaanvallen voorkomen? Dan is gestructureerd en gezond leven essentieel. Goed zorgen voor je lichaam helpt het om te kunnen herstellen van de stress en spanning die je dagelijks ervaart. Probeer daarom het volgende te doen:

  • Ga op tijd naar bed toe, elke dag rond dezelfde tijd en slaap voldoende. Heb je ook last van paniekaanvallen in bed? Lees dan onze specifieke tips bij paniekaanvallen in bed
  • Probeer dagelijks te bewegen door bijvoorbeeld te gaan lopen
  • Regelmatig sporten is gezond voor je lichaam en je went aan bepaalde symptomen die ook bij een paniekaanval voorkomen als hoge ademhaling en hartkloppingen
  • Eet gezond

Daarnaast zijn er ook een aantal die je het beste kan vermijden als je last hebt van paniekaanvallen. De reden is dat deze juist een stressreactie in je lichaam veroorzaken waardoor de kans op een paniekaanval toeneemt.

  • Cafeïne (koffie, energiedrankjes en zwarte thee)
  • Alcohol
  • Nicotine

Je volledige focus en aandacht naar een diepe ademhaling

Bij een paniekaanval wil je lichaam in een extreme overlevingsstand. Je lichaam reageert alsof je oog in oog staat met een leeuw die je aan wil vallen. En ook al heb je op de meeste vecht-en-vlucht reacties geen invloed, op je ademhaling heb je wel invloed. Wanneer je een tegengestelde reactie geeft (diep in je buik ademen) dan dat je overleving wil (hoog op je borst ademen), dan kan je lichaam niet in de volledige paniek schieten.

Afleiding zoeken

Door afleiding te zoeken ga je minder in je hoofd zitten. Wanneer er bepaalde gevoelens of gedachten komen kan je gaan denken “oh nee, ik krijg toch geen paniekaanval!” Dit alleen al vergroot de kans dat je een paniekaanval krijgt. Dit komt omdat je dan veel alerter wordt op de symptomen van de paniekaanval. En als je alerter wordt, dan is het bijna zeker dat je symptomen gaat vinden! Probeer je daarom af te leiden met iets waar je echt je aandacht bij moet houden. Wanneer je bijvoorbeeld een serie gaat kijken kan je nog steeds in gedachten zijn. Deze manier werkt wel alleen als je in een vroeg stadium afleiding zoekt.

 

Tips bij paniekaanvallen

Zoals eerder beloofd krijg je van ons nog een paar tips die je toe kan passen bij paniekaanvallen. Hieronder bespreken we oefeningen die specifiek gericht zijn op het stoppen van een paniekaanval. Wil je graag in het algemeen meer ontspannen? Kijk dan op de site van Mentaal Vitaal voor oefeningen.

De 5-4-3-2-1 techniek

Deze techniek is ervoor bedoeld om je zenuwstelsel tot rust te brengen en je focus te verleggen van de paniekaanval naar je omgeving. Dit doe je door al je zintuigen te laten focussen om dingen in je omgeving:

  1. Noem 5 dingen die je ziet
  2. Noem 4 dingen die je kunt aanraken
  3. Noem 3 geluiden die je hoort
  4. Noem 2 dingen die je ruikt
  5. Noem 1 ding dat je kunt proeven

 

Lees meer over de wetenschappelijke achtergrond bij de 5-4-3-2-1 methode

Ankervoorwerp

Bij het hebben van een paniekaanval word je volledig overgenomen door de paniek. Een ankervoorwerp kan ervoor zorgen dat je uit je paniek kan komen. Bij een ankervoorwerp kan je bijvoorbeeld denken aan een elastiekje om je pols. Wanneer je de paniek op voelt komen kan je het elastiekje straktrekken en tegen je pols aan laten schieten. Door de pijn die je voelt word je afgeleid van de paniek waardoor de paniek minder aandacht krijgt en daardoor minder intens wordt. Een andere manier is om koud water in je gezicht te gooien of een koud washandje in je nek te leggen. Hierdoor “reset” je als het ware je zenuwstelsel

Zoek hulp!

Om echt duurzaam van je paniek af te komen is het altijd aan te raden om professionele hulp te gaan zoeken. Een professional kan je helpen om aan de ene kant de klachten op zeer korte termijn te laten verminderen. Binnen onze praktijk zien wij vaak binnen 2 tot 3 sessies een aanzienlijke vermindering van de paniekklachten. Maar ga ook verder dan alleen de klachten oplossen. Zoek ook naar de oorzaak waarom je een paniekstoornis hebt gekregen. Soms staan paniekaanvallen niet op zichzelf, maar zijn ze onderdeel van een onderliggende angststoornis. Alleen dan is de kans groot dat je paniekaanvallen niet meer terugkomen!

 

Wat kan je omgeving doen?

Zowel voor mensen die paniekaanvallen hebben als “omstanders” zijn er tips om ter harte te nemen als je merkt dat iemand een paniekaanval heeft.

Als omstander is het belangrijk dat je zelf niet in paniek raakt of de desbetreffende persoon dwingt om de ruimte te verlaten. Blijf rustig en geduldig en probeer te begrijpen dat een paniekaanval een hele enge ervaring is, waarbij opmerkingen als “Doe even normaal.” of “Stel je niet aan.” alleen maar zorgen voor nog meer stress, spanning en negatieve emoties bij degene die de paniekaanval heeft.

Actief iemand uit de paniek halen

Als iemand in je omgeving een paniekaanval heeft is het heel heftig en intens om te zien. Het liefste zou je iets willen doen om de aanval te stoppen. En er is iets wat je kan doen. Geef degene een stevige prikkel door bijvoorbeeld in de beenspier te knijpen of in de spier tussen de schouder en nek te knijpen. Deze fysieke sensatie leidt de hersenen af van de paniek omdat deze zich dan focust op de prikkel.

Wanneer de emotionele emmer overloopt

Jouw mentale conditie op peil

Gelukkig denken kan niet, gelukkig voelen wel

Ik word gek van mijn gedachten!

Psycholoog-Geldrop-Feel-it-2-geen-wachtlijst-icoon-zwart.png

Korte
wachtlijst

Je kunt direct voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek worden ingepland

Psycholoog-Geldrop-Feel-it-2-gratis-kennismakingsgesprek-icoon-zwart.png

Gratis
kennismakingsgesprek

Gratis
kennismakings-
gesprek

Plan nu een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek

Psycholoog-Geldrop-Feel-it-2-persoonlijk-behandelplan-icoon-zwart.png

Persoonlijk
behandeltrajact

Bij Feel It 2 geloven wij in een persoonlijk behandeltraject dat aansluit bij jouw verhaal

Share

Interesse in therapie bij Feel It 2?